Een vriendin in de overgang bleef maanden doorlopen met een strak, pijnlijk randje huid. Haar verhaal laat zien waarom de snelgroeiende markt voor vaginale gezondheid méér medische kennis nodig heeft — niet alleen meer producten, zoals investeerders momenteel graag zien.
Fast read
- Door de daling van oestrogeen kunnen de vulva, vagina, plasbuis en blaas veranderen. Dit heet het genitourinair syndroom van de menopauze, kortweg GSM.
- Witte of glanzende plekken, kloofjes, harde huid en het verkleven of verdwijnen van de kleine schaamlippen kunnen wijzen op lichen sclerosus.
- Lichen sclerosus komt vooral voor na de overgang, maar is geen normaal verouderingsverschijnsel en kan op iedere leeftijd ontstaan.
- Seksuele stimulatie ondersteunt de doorbloeding, maar voorkomt of geneest GSM en lichen sclerosus niet. Vrijen hoort geen oefening in pijn verdragen te worden.
- Laat aanhoudende jeuk, pijn, huidverkleuring, een hard randje, wondjes, vergroeiingen of bloedverlies altijd bekijken.
De ‘vagina’ wordt een groeimarkt
De vagina staat ineens op de investeringsagenda. Vogue Business opende op 4 september 2026 een artikel over de nieuwe vaginale gezondheidsmarkt met een absurd maar veelzeggend internetmoment: longevitymiljardair Bryan Johnson deelde de microbiometest van zijn vriendin en meldde trots dat zij tot de ‘top 1% van alle vagina’s’ behoorde. Daarmee schoof een lang genegeerd medisch terrein in één beweging de optimalisatiecultuur binnen.
Microbioomtests
De geldstroom is reëel. Volgens de cijfers die Vogue Business verzamelde, haalden bedrijven in vrouwengezondheid in 2025 wereldwijd 1,55 miljard dollar aan openbaar gemaakte aandeleninvesteringen op, 41 procent meer dan een jaar eerder. Vaginale microbiometest Evvy zegt in vijf jaar meer dan 100.000 patiënten te hebben geholpen en ruim 20 miljoen dollar financiering te hebben opgehaald. Een analyse van slechts 164 TikTokvideo’s over vulvovaginale gezondheid telde samen al meer dan 500 miljoen views en 60 miljoen likes.
Oestrogeencrèmes
Ook aan de medische kant groeit de vraag. Reuters meldde in juli 2026 dat in een werelddeel als India in twaalf maanden ruim 620.000 tubes Premarin-vaginaalcrème waren verkocht. De omzet van deze lokale oestrogeenbehandeling vervier-dubbelde. Het is maar een voorbeeld, de vraag naar deze middelen (bio-identiek dan) stijgt ook in het Westen enorm. In Nederland zijn er regelmatig tekorten, en daar krijgen vrouwen, zo lees ik in speciali-interestgroepen online, het wel eens benauwd van.
26% van de vrouwen wereldwijd is nu 50 jaar en ouder
Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie was in 2021 al 26 procent van alle vrouwen en meisjes wereldwijd vijftig jaar of ouder, tegenover 22 procent tien jaar eerder. Vrouwen leven bovendien nog decennia na de menopauze. Meer openheid, meer oudere vrouwen, meer diagnostiek en meer investeringsgeld: een rekensommetje voor succes.
Maar er moet ook aandacht voor het serieuze probleem blijven. Het verhaal van mijn vriendin laat zien waar de echte behoefte ligt. Niet bij een vagina die in de top één procent scoort qua microbiële gezondheid en bedazzled wordt met hippe producten, maar bij een arts die een pijnlijke huidverandering op tijd herkent.
Vaginale atrofie
In diezelfde tijd dat ze mij voor het eerst vertelde over dat brandende strakke gevoel, vooral bij seks, interviewde ik uroloog en medisch seksuoloog Melianthe Nicolai over vaginale atrofie. Zij vertelde wat een daling van oestrogeen kan doen met het weefsel van de vagina en de vulva: het kan dunner, droger, kwetsbaarder en minder elastisch worden. Haar uitspraak bleef hangen: if you don’t use it, you lose it.
Waarom loop je door met pijn?
Ik vertelde mijn vriendin over dat gesprek. Waarom liep zij eigenlijk door met iets wat pijn deed? Ze maakte een afspraak bij de gynaecoloog. Voor het pijnlijke randje kreeg ze lidocaïnecrème, om de plek te verdoven en het weefsel voorzichtig te kunnen masseren. Tegelijk bleef de vraag liggen wat daar precies gebeurt. Is het hormonale atrofie, littekenweefsel, een beginnende vergroeiing zoals lichen sclerosus of een combinatie?
Dat onderscheid is belangrijk. Een pijnlijke, veranderende vulva is niet iets waar je mee door moet lopen. En ‘het zal de leeftijd wel zijn’ klinkt stoer, maar die houding is niet handig.
Eerst even anatomie: de vagina is niet de vulva
We noemen alles tussen onze benen gemakshalve de vagina, maar anatomisch klopt dat niet. De vagina is het inwendige kanaal en is bekleed met slijmvlies. De vulva is de buitenkant: de grote en kleine schaamlippen, de clitoris, de ingang van de vagina en de huid richting perineum en anus.
Droger en minder ‘vol’
Na de overgang kunnen beide veranderen. Door minder oestrogeen wordt het vaginale slijmvlies dunner, droger en minder elastisch. Ook de doorbloeding en de natuurlijke bevochtiging nemen af en de samenstelling van de vaginale bacteriën verandert. De vulva kan droger en kwetsbaarder worden en er minder vol uitzien.
Omdat ook de plasbuis en blaas gevoelig zijn voor de daling van geslachtshormonen, spreken artsen tegenwoordig liever over het genitourinair syndroom van de menopauze, ofwel GSM. Het gaat dus om meer dan droogheid. Branderigheid, jeuk, pijn bij seks of een onderzoek, vaker moeten plassen, aandrang en terugkerende urineweginfecties kunnen er allemaal bij horen.
Volgens internationale schattingen heeft 27 tot 84 procent van de postmenopauzale vrouwen ten minste één GSM-klacht; de ruime marge laat vooral zien hoe verschillend studies meten en hoe vaak het probleem niet wordt besproken.
Wanneer is het méér dan hormonale atrofie?
Droogheid, kwetsbaarheid en een tragere bevochtiging passen bij GSM. Witte of ivoorkleurige huidplekjes, een glanzende huid, hardheid, kloofjes, kleine bloedinkjes en een strak gevoel kunnen wijzen op iets anders: lichen sclerosus.
Dit wil je echt niet krijgen. Het is een chronische ontstekingsziekte van de huid, en bij vrouwen zit het helaas vaak op de vulva en soms rond het perineum en de anus. De aandoening komt het vaakst voor bij vrouwen na de overgang, vooral tussen ongeveer 50 en 70 jaar, maar kan ook bij jonge vrouwen en kinderen ontstaan.
Ontsteking van de huid
We worden steeds ouder, en deze aandoening wordt steeds vaker gezien. Niet omdat de ziekte toeneemt maar omdat er gewoon meer oudere vrouwen bij komen. Dit maakt het alert zijn op lichen sclerosus heel belangrijk.
Schaamlip verkleving
Veel vrouwen denken bij jeuk eerst aan een schimmel. Bij pijn denken ze aan droogheid. Een arts kan hetzelfde doen, zeker als de afwijkingen nog subtiel zijn. Toch kan lichen sclerosus ondertussen littekenweefsel veroorzaken. De ingang van de vagina kan nauwer worden, de kleine schaamlippen kunnen korter worden of opgaan in omliggend weefsel en de huid rond de clitoris kan verkleven. De clitoris verdwijnt niet, maar kan door vergroeiing wel bedekt raken. Sclerose betekent letterlijk verharding: de huid kan daar stevig, glad en minder rekbaar worden.
Is lichen sclerosus een auto-immuunziekte?
Waarschijnlijk speelt ontregeling van het afweersysteem een belangrijke rol. Lichen sclerosus komt relatief vaak samen voor met andere auto-immuunaandoeningen, met name schildklierziekten. Toch is de precieze oorzaak nog niet vastgesteld. Erfelijke aanleg, lokale irritatie, hormonen en immuunprocessen worden allemaal onderzocht.
Klein risico: vulvakanker
Toch hoeft het niet per se lichen te zijn. Hormonale atrofie, littekenweefsel na een bevalling, eczeem en zelfs een te strakke bekkenbodem kunnen een rol spelen. Laat het daarom altijd door een gyneacoloog onderzoeken. Bij twijfel zal ook een biopt genomen worden. Er bestaat bovendien een klein (5%) maar reëel risico op plaveiselcelkanker van de vulva. Dat is geen reden voor paniek, wel voor behandeling en controle.
De behandelingen zijn niet hetzelfde
Bij milde GSM-klachten kan een vaginale moisturizer of hydraterende gel voldoende zijn. Een glijmiddel vermindert wrijving tijdens seks; een moisturizer wordt regelmatig gebruikt om het weefsel ook tussen seksuele momenten door comfortabeler te houden.
Bij meerdere klachten adviseert de Nederlandse richtlijn uit 2026 vaginale oestrogeenbehandeling aan te bieden, bij voorkeur met estriol. Het gaat op voorschrift van een arts. Het kan wel enkele weken tot twee à drie maanden duren voordat je het effect merkt. Na stoppen keren de klachten vaak terug.
Corticosteroïd in zalfvorm
Bij lichen sclerosus is een sterk tot zeer sterk corticosteroïd in zalfvorm, meestal clobetasol of mometason, de standaardbehandeling. Dat klinkt heftig op kwetsbare huid, maar het remt juist de ontsteking en verkleint het de kans op littekens, vergroeiingen en kwaadaardige verandering. Een vette basiszalf beschermt de huid daarnaast tegen uitdroging en irritatie. Omdat lichen sclerosus chronisch is, zal dit langdurig gebruikt moeten worden, en gecontroleerd.
Soms wordt Lidocaïnecrème gegeven om de pijn te verminderen, zoals bij mijn vriendin. Een tussenoplossing als het niet op lichen wijst. Het is wel belangrijk om onder controle te blijven. De laatste jaren wordt ook wel over laserbehandelingen gesproken om vaginale klachten te verminderen. Zelfs om urineverlies te verminderen. Door collageen aanmaak raakt het weefsel weer in een gezondere staat. Toch is de wetenschap er nog niet uit of het echt zo goed werkt. Soms vrouwen zeggen wel er baat bij te hebben.
Wanneer moet je laten kijken?
Maak een afspraak bij de huisarts, gynaecoloog of dermatoloog bij:
- aanhoudende jeuk, branderigheid of pijn;
- witte, glanzende, paarse, rode of duidelijk verdikte plekken;
- een harde of steeds strakkere huidrand;
- terugkerende kloofjes, bloedinkjes of wondjes;
- kleiner wordende of verklevende kleine schaamlippen;
- huid die over de clitoris heen groeit;
- een nauwer wordende vaginale ingang;
- pijn bij vrijen, plassen of ontlasting;
- bloedverlies na de menopauze, ook als het maar één keer gebeurt;
- een knobbel, zweertje of ruwe plek die niet verdwijnt.
Tsja, en dan die investeerders die het wel zien zitten om de vaginale markt een boost te geven? Nou, we zijn benieuwd welke richting ze dan op gaan;-) Vooralsnog is de problematiek vaak serieuzer dan een een hip over-the-counter product kan bieden. Neemt niet weg dat financiële impulsen ook weer tot innovaties kunnen leiden – niet onbelangrijk als het om vrouwengezondheid en geneeskunde gaat.
Het bijzondere werk van plastisch chirurg Tim Nijhuis
En over je vulva gesproken, plastisch chirurg Tim Nijhuis, die in mijn expertteam zit en niet alleen een kundig chirurg voor het gezicht is, maar ook gespecialiseerd is in genderchirurgie, haalt het nieuws over de zeer knappe reconstructie van een clitoris bij een selecte groep vrouwen in Nederland na vulvakanker. Echt bijzonder! Bekijk ook mijn video interviews met hem over de facelift en de halslift.
Bronnen
- BeautyJournaal, Vagina atrofie! Dit wist ik ook niet! Interview met Melianthe Nicolai, 16 februari 2025.
- Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie, Behandeling urogenitale atrofie, richtlijn gepubliceerd 19 januari 2026.
- Kaufman MR et al., The AUA/SUFU/AUGS Guideline on Genitourinary Syndrome of Menopause, Journal of Urology, 2025.
- The Menopause Society, Genitourinary Syndrome of Menopause – MenoNote, mei 2025.
- Danan ER et al., Hormonal Treatments and Vaginal Moisturizers for Genitourinary Syndrome of Menopause: A Systematic Review, Annals of Internal Medicine, 2024.
- Kirtschig G et al., Evidence- and consensus-based guideline on lichen sclerosus, 2026.
- Nederlandse richtlijn Lichen sclerosus: diagnostiek en klinisch beeld, onderhoudsbehandeling en prognose.
- Thuisarts, Lichen sclerosus bij de schaamlippen, ingang van de vagina en anus en klachten van de vagina door de overgang, geraadpleegd september 2026.
- Leiblum S et al., Vaginal atrophy in the postmenopausal woman: the importance of sexual activity and hormones, JAMA, 1983.
- Zerzan NL et al., Energy-based interventions for genitourinary syndrome of menopause, Menopause, 2025.
- McVicker L et al., Vaginal Estrogen Therapy Use and Survival in Females With Breast Cancer, JAMA Oncology, 2024; Beste ME et al., Vaginal estrogen use in breast cancer survivors: a systematic review and meta-analysis, American Journal of Obstetrics & Gynecology, 2025.
- Amy Francombe, The New Luxury Flex? Your Vagina, Vogue Business, 4 september 2026.
- Reuters, Pfizer suspends sales of Premarin vaginal cream in India, citing supply challenges, 16 juli 2026.
- World Health Organization, Menopause, 16 oktober 2024.
