Omnibus: hoe giftig is cosmetica nou?

Fast read

• Er is opnieuw veel aandacht voor mogelijk schadelijke stoffen in cosmetica, mede door een groot AD-artikel over Frans onderzoek naar ‘schonere’ verzorgingsproducten.
• In dat onderzoek gebruikten vrouwen één week andere producten. Daarna hadden zij minder van bepaalde stoffen in hun urine, waaronder BPA.
• BPA is bisfenol A. Deze stof is vooral bekend uit plastic, harsen en verpakkingen en kan de hormoonhuishouding beïnvloeden.
• Tegelijk speelt in Brussel de discussie over Omnibus VI, een Europees pakket dat chemische regels vereenvoudigt en ook cosmetica raakt.
• De kernvraag: verbied je stoffen op basis van mogelijk gevaar, of beoordeel je het werkelijke risico bij normaal gebruik?

De politiek is aan zet, de media informeert

Er is opnieuw veel onrust over chemische stoffen in cosmetica. Dat komt niet uit het niets. In Brussel wordt al langer gewerkt aan Omnibus VI, een pakket waarmee Europese regels voor chemische stoffen worden vereenvoudigd. Een deel daarvan raakt ook de cosmeticawetgeving.

Vooral de regels rond CMR-stoffen staan ter discussie: stoffen die kankerverwekkend, mutageen of schadelijk voor de voortplanting kunnen zijn. Nu het voorstel richting besluitvorming gaat, wordt de politieke strijd feller. De Groenen/EFA voeren campagne tegen wat zij zien als een gevaarlijke versoepeling.

In dezelfde periode verscheen in het AD een groot artikel over Frans onderzoek naar ‘schonere’ verzorgingsproducten en de rol van bisfenol A in verpakkingen – terug te vinden in urine, aldus de krant. Zo komen wetgeving, politieke lobby en publieke onrust samen in één vraag: hoe veilig is onze dagelijkse cosmetica eigenlijk?

Niet één discussie, maar drie tegelijk

Wat er nu gebeurt, is dus geen losse rel over één stofje, er lopen drie discussies door elkaar.

Hormoonverstoring

De eerste gaat over hormoonverstorende stoffen, zoals BPA en bepaalde stoffen die invloed kunnen hebben op het endocriene systeem. Dat zijn stoffen die op de een of andere manier kunnen interfereren met hormonen, bijvoorbeeld met oestrogeenachtige werking of met processen rond vruchtbaarheid, groei en ontwikkeling.

Kankerverwekkend

De tweede discussie gaat over CMR-stoffen. Dat zijn stoffen die als kankerverwekkend, mutageen of schadelijk voor de voortplanting kunnen worden geclassificeerd. In gewone taal: stoffen waarvan bekend is of vermoed wordt dat ze kanker kunnen veroorzaken, DNA kunnen beschadigen of schadelijk kunnen zijn voor vruchtbaarheid of ongeboren leven.

Het reguleringsprobleem

De derde discussie gaat over Europese wetgeving: hoe streng moet je cosmetica reguleren? Moet je een stof verbieden zodra die ergens, onder bepaalde omstandigheden, gevaarlijk kan zijn? Of moet je kijken naar de manier waarop die stof werkelijk in een cosmeticaproduct wordt gebruikt?

Wat is die Omnibuswet eigenlijk?

De Europese Unie heeft veel verschillende regels voor chemische stoffen. Die regels bepalen wanneer een stof gevaarlijk is, hoe die moet worden geëtiketteerd, en of die in producten zoals cosmetica mag worden gebruikt. Dat systeem is streng, maar ook ingewikkeld. Een stof kan in de ene wet als gevaarlijk worden geclassificeerd. Daardoor kan diezelfde stof automatisch gevolgen krijgen in een andere wet, bijvoorbeeld de cosmeticawet.

Dat is waar Omnibus VI over gaat. Een pakket waarmee Brussel verschillende chemische regels tegelijk wil aanpassen. Het doel is om procedures eenvoudiger, sneller en duidelijker te maken.

Voor cosmetica speelt vooral de discussie rond die oa. kankerverwekkende CMR-stoffen. Ze zijn in cosmetica in principe verboden. Alleen als streng wetenschappelijk wordt aangetoond dat een stof veilig is bij normaal gebruik, kan er een uitzondering worden gemaakt.

Om welke stoffen gaat het dan?

In de Omnibus-discussie rond cosmetica gaat het onder meer om:

• triphenyl phosphate, een weekmaker die in sommige formules of verpakkingscontexten kan voorkomen;
• benzyl salicylate, citral, geranial en neral, geurstoffen die vooral relevant zijn voor parfums, geparfumeerde skincare, haarproducten en bodycare;
• aluminium en aluminiumhoudende ingrediënten, vooral bekend uit deodorants, antitranspirants en sommige make-up;
• wateroplosbare zinkzouten, die je vooral ziet in mondverzorging, zoals tandpasta en mondwater, maar ook in sommige huidproducten;
• ammonium silver zinc aluminium silicate, ook wel silver zinc zeolite, een antimicrobieel ingrediënt dat kan worden gebruikt in deodorants, poederproducten of als conserveerhulp;
• acetylated vetiver oil / Vetiveria zizanioides extract, een geurstof uit vetiver;
• enkele haarverfstoffen, zoals HC Blue No. 18, HC Yellow No. 16, HC Red No. 18 en hydroxypropyl-p-phenylenediamine;
• en DHHB, voluit Diethylamino Hydroxybenzoyl Hexyl Benzoate, beter bekend als Uvinul A Plus, een UVA-filter in zonnebrandproducten en dagcrèmes met SPF.

Belangrijk: dit betekent niet dat al deze stoffen automatisch ‘giftig’ zijn bij normaal cosmetisch gebruik. Sommige worden voorgesteld voor verbod, andere krijgen strengere concentratielimieten, extra voorwaarden of meer toezicht.

Kan regelgeving over CMR stoffen eenvoudiger?

De Europese Commissie wil die uitzonderingsroute dus verduidelijken en vereenvoudigen. De industrie zegt: dat is nodig, want anders verdwijnen ingrediënten die bij normaal cosmetisch gebruik veilig zijn. Daar hangt voor de industrie ook een kostenplaatje aan vast. Milieu- en consumentenorganisaties zeggen juist: pas op, dit is een versoepeling waardoor giftige stoffen kunnen terugkeren in lippenstift, parfum, zonnebrand en andere producten.

Waarom de Groenen alarm slaan

De Groenen/EFA in het Europees Parlement voeren campagne tegen het voorstel. Hun boodschap is eenvoudig en krachtig: geen giftige chemicaliën in cosmetica. In hun petitie waarschuwen zij dat de Europese Commissie het mogelijk wil maken dat kankerverwekkende of voor de voortplanting schadelijke stoffen opnieuw in cosmetica worden gebruikt, zolang bedrijven kunnen aantonen dat ze via de huid geen gevaar opleveren.

Hun bezwaar is begrijpelijk als je vanuit voorzichtigheid denkt. Cosmetica blijven niet altijd netjes op de huid liggen. Parfum kan worden ingeademd via het sprayen. Lipmake-up wordt een beetje ingeslikt. Zonnebrand wordt ook bij kinderen gebruikt. En zwangere vrouwen gebruiken dagelijks vaak meerdere verzorgingsproducten.

Dat zijn geen rare zorgen. Het lichaam is geen afgesloten laboratoriumsituatie. Gebruik is rommelig, dagelijks, herhaald en soms intensief.

Opletten voor framing

Maar de campagne gebruikt ook sterke angsttaal. “Giftige chemicaliën terug in cosmetica” is een zin die onmiddellijk emotie oproept. Het gaat niet alleen over veiligheid, maar ook over framing.

Wat zegt de industrie?

De cosmetica-industrie vertelt een ander verhaal. Volgens Cosmetics Europe, de koepelorganisatie van de Europese cosmeticasector, dreigen veilige en bewezen ingrediënten te verdwijnen door regels die te veel kijken naar gevaar op papier en gevaar bij werkelijk gebruik.

Slecht voor concurrentie positie

Dat klinkt rationeel. Maar de industrie heeft natuurlijk ook een belang. Ingrediënten vervangen kost geld, tijd en technische moeite. Soms werkt een alternatief minder goed. Soms wordt een formule duurder. Europese bedrijven vrezen concurrentienadeel ten opzichte van merken buiten Europa, waar sommige van deze stoffen mogelijk wél toegestaan blijven. Ook dat is onderdeel van het verhaal.

En waar past BPA hierin?

BPA is een goed voorbeeld van hoe ingewikkeld dit onderwerp is. Het AD-artikel ging over een Frans onderzoek waarin vrouwen na een week met ‘schonere’ producten minder van bepaalde stoffen in hun urine hadden, waaronder BPA. Maar BPA is geen cosmetica-ingrediënt, maar een stof die in plastic verpakkingen zit. Je kan ermee in aanraking komen via je cosmetica, maar ook via voedselverpakking, kassabonnen, stof uit de omgeving….

Als BPA in verband wordt gebracht met cosmetica, moet je dus precies kijken: komt het uit de formule, uit de verpakking, uit vervuiling, of uit het totaal van dagelijkse blootstelling? Dat maakt het verhaal minder spectaculair, maar wel eerlijker.

En eerlijkheid is hier hard nodig. Want ja, het is relevant dat een week andere producten gebruiken, zoals die proefpersonen in Frankrijk al meetbare verschillen kan geven (minder BPA in je urine). Maar nee, je kunt daar niet zomaar uit concluderen dat alle reguliere cosmetica gevaarlijk is.

Wie bepaalt wat veilig is?

In Europa moet cosmetica voldoen aan strenge wetgeving. Ingrediënten worden beoordeeld, producten moeten een veiligheidsrapport hebben en bij twijfel kan het Scientific Committee on Consumer Safety, het SCCS, advies geven. Dat is het wetenschappelijke comité dat binnen de EU beoordeelt of een ingrediënt veilig gebruikt kan worden in cosmetica.

Maar ook wetenschappelijke veiligheid is geen absoluut begrip. Het hangt af van blootstelling, concentratie, toepassing, gebruiksfrequentie, kwetsbare groepen en soms ook van onzekerheden in de data. Bovendien: wetenschap is niet statisch, telkens weer komen er nieuwe inzichten.

Wat betekent dit voor jouw badkamerkastje?

Voor nu betekent het vooral dat cosmetica opnieuw onderdeel zijn geworden van een groter maatschappelijk debat. Niet alleen over schoonheid, maar over gezondheid, regelgeving, industriebelangen, milieu, vruchtbaarheid, zwangerschap, kinderen en vertrouwen.

Het betekent niet dat je morgen al je crèmes hoeft weg te gooien. Het betekent wel dat we beter moeten leren lezen wat er speelt. Niet elke chemische stof is gevaarlijk omdat ze chemisch is. Niet elk natuurlijk ingrediënt is veilig omdat het natuurlijk is. Niet elke politieke waarschuwing is overdreven. Niet elke geruststelling van de industrie is neutraal. De waarheid zit in de details. De beautywereld kan zich niet meer verschuilen achter mooie taal. Wie veiligheid claimt, moet kunnen uitleggen wat veiligheid betekent.

Meldt je aan voor onze wekelijkse nieuwsbrief, zo blijf je altijd op de hoogte (en check of de bevestingsmail niet in je spambox komt;-). Volg ons via Instagram.

PS: Beauty vraagt vandaag om visie, niet alleen om productkennis. Vanuit mijn 30+ jaar ervaring in de beautyjournalistiek en als uitgever van BeautyJournaal help ik teams trends, ingrediënten, regelgeving en consumentengedrag strategisch te duiden. Zoek je voor jouw team een inspirerende workshop? Ik geef hem! Mail me via info@beautyjournaal.nl