De laatste tijd zie ik het steeds vaker: felle discussies op Instagram waarin voor- en tegenstanders van retinol elkaar openlijk bestrijden. Wat opvalt, is hoe persoonlijk het wordt.
Met name de uitspraken van de Duitse arts en ontwikkelaar van cosmetica, Barbara Sturm, liggen onder vuur. Zij stelt dat retinol en vergelijkbare actieve ingrediënten micro-inflammatie veroorzaken — een soort chronische, laaggradige ontstekingsreactie in de huid. Het tegengaan van ontstekingen, hoe klein dan ook in het lichaam, is haar specialisatie.
Fast read
- Retinol helpt je huid om meer collageen aan te maken, waardoor hij van binnenuit steviger kan worden
- Tegelijk kan het de bovenste huidlaag tijdelijk uit balans brengen
- Daardoor kan je huid gevoeliger worden en soms wat dunner aanvoelen
- Het effect blijft alleen zolang je het gebruikt
- Retinoïden behoren tot de best onderzochte ingrediënten tegen huidveroudering
- Ontstekingsreacties spelen een rol, maar dat hangt af van hoe je het gebruikt
- Hoe vaak, hoeveel en welk huidtype je hebt, bepaalt uiteindelijk het resultaat
Er wordt stevig tegen de visie van Sturm ingegaan. Soms inhoudelijk, maar vaak ook op de man gespeeld. Wat weet zij er eigenlijk van, wordt er gezegd. Ze is geen chemicus. Ze verkoopt alleen haar eigen dure producten. Spijtig, dit soort opmerkingen. Het verschuift de nuance volledig. Het wordt een overtuigingenstrijd, een geloofsstrijd, terwijl het in werkelijkheid om de huidbiologie gaat. Wat ‘zegt’ de huid zelf?
Wat retinol doet in je huid
Retinol is een van de best onderzochte ingrediënten in skincare. Het hoort bij de retinoïden, een groep stoffen die invloed hebben op hoe huidcellen zich vernieuwen en functioneren.
Daarbij is het goed om een onderscheid te maken. Het retinol dat je in cosmetica vindt, moet in de huid eerst worden omgezet naar een actieve vorm. Medische varianten, zoals tretinoïne, zijn al direct actief en werken daardoor krachtiger, maar kunnen ook sneller irritatie geven. Nieuwere varianten, zoals Aklief (trifaroteen), zijn iets specifieker ontwikkeld en kunnen beter worden verdragen.
Zodra retinoïden actief zijn, binden ze zich aan specifieke receptoren in de huidcellen. Dat zijn als het ware schakelaars in de celkern. Door die binding worden bepaalde genen aan- of uitgezet, waardoor processen zoals celdeling en collageenaanmaak veranderen.
Die collageenaanmaak vindt plaats in de lederhuid, de diepere laag van je huid. Daar kan de structuur van de huid steviger en compacter worden. Dat is ook waarom retinoïden al jarenlang worden gezien als een van de best onderbouwde manieren om huidveroudering door zon en leefstijl te verbeteren.
In die zin kun je zeggen dat retinol de huid van binnenuit versterkt. Maar de huid bestaat uit meerdere lagen. En wat er in de bovenste laag gebeurt, laat een ander, iets minder comfortabel verhaal zien.
De bovenste laag voelt ‘em het eerst
In de epidermis, de opperhuid, versnellen retinoïden de celdeling. Nieuwe cellen worden sneller aangemaakt, oude cellen sneller afgestoten. Dat klinkt efficiënt, maar het heeft ook een keerzijde. De huidbarrière — die je beschermt tegen vochtverlies en prikkels van buitenaf — raakt tijdelijk uit balans.
Dat is precies waarom zoveel mensen in het begin last krijgen van droogte, schilfering en roodheid. De huid voelt dunner, gevoeliger, minder weerbaar. De beschermende functie verzwakt tijdelijk.
Hoe sterk die reactie is, hangt sterk af van de dosering, de formulering en hoe vaak je het gebruikt. Een lage concentratie met rustige opbouw kan door de huid goed worden verdragen, terwijl hogere concentraties of te frequent gebruik juist kunnen leiden tot aanhoudende irritatie.
Dus nee, retinol maakt je huid niet simpelweg dunner. Maar het is ook niet waar dat het alleen maar verdikt. Het doet allebei — afhankelijk van waar je kijkt en hoe je het gebruikt.
Gebruik standaard een SPF omdat je huid – zeker in de beginfase – gevoeliger wordt voor zonlicht. Dit kan pigmentvlekken en fijne lijntjes veroorzaken, waar je juist vanaf wil.
Het effect is geen permanente upgrade
Wat vaak vergeten wordt in dit soort discussies, is dat retinol geen blijvende verandering aanbrengt. Het is geen reset van je huid. Het is alleen een prikkel.
Zolang je het gebruikt, blijven processen zoals collageenaanmaak en celvernieuwing actief gestimuleerd. Maar zodra je stopt, neemt die stimulatie af. Je huid keert dan geleidelijk terug naar haar eigen tempo van veroudering. Je houdt mogelijk iets van de opgebouwde collageenstructuur over, maar het systeem zelf blijft niet ‘aan’ zonder input. Dat maakt retinol eerder vergelijkbaar met trainen dan met transformeren.
De rol van inflammatie: het ongemakkelijke midden
En dan komen we bij het punt waar het debat zo op vastloopt: inflammatie.
Retinoïden werken niet neutraal. Ze zetten processen in gang, versnellen, activeren. En dat gaat gepaard met een vorm van gecontroleerde stress in de huid. Die stress vertaalt zich onder andere in ontstekingssignalen — vooral in de opstartfase.
Dat betekent niet automatisch dat het schadelijk is. Kortdurende, gecontroleerde inflammatie kan bijdragen aan herstel en vernieuwing. Maar wanneer die prikkel te sterk is, te vaak wordt herhaald of niet goed wordt opgevangen door de huid, kan het omslaan in chronische, laaggradige ontsteking — wat we kennen als inflammaging.
Niet elke huid reageert hetzelfde. Sommige huiden bouwen tolerantie op en worden juist sterker in het gebruik. Andere huiden blijven gevoelig en raken sneller uit balans.
En precies daar raakt de discussie van Sturm een gevoelig punt. Niet omdat zij per definitie gelijk heeft in alles wat ze zegt, maar omdat ze een vraag stelt die te weinig gesteld wordt: hoeveel stimulatie kan de huid eigenlijk verdragen voordat het belastend wordt?
Persoonlijk heb ik ooit geleerd dat je heel rustig moet opbouwen, ook met het type retinol derivaat. Zodat je huid eraan kan wennen. Het merk Environ is daar een prachtig voorbeeld van.
Tien jaar geleden (alweer) sprak ook over deze visie met Desmond Fernandes, de grondlegger van Environ. Ik onderging een kuur van tien behandelingen, en ik was perplex over hoe mooi mijn huid werd. Mijn huid wil veel – maar alles met mate en in rustig tempo. Environ was toen een perfecte match, juist omdat er opbouwend met verschillende derivaten gewerkt werd.
Tegenwoordig gebruik ik geen A-derivaten meer. Ik kan er niet tegen, tenzij ik misschien weer tegen een protocol aan loop dat net zo zacht en vriendelijk opbouwend is. Dat is niet meer gebeurd. Ik moet je heel eerlijk bekennen dat ik erg een aanhanger van non-irritatie ben geworden de laatste jaren.
Waarom dit debat ontspoort
Maar wat we nu zien, is geen wetenschappelijk debat meer. Het is een botsing van overtuigingen. De ene kant presenteert retinol als onbetwistbare gouden standaard. De andere kant waarschuwt voor schade en ontsteking.
En ergens daartussen ligt de werkelijkheid. De huid is geen machine die je eindeloos kunt opvoeren. Het is een levend orgaan, met een immuunsysteem, een barrière en een vermogen — maar ook een grens — om op prikkels te reageren. Wat werkt voor de ene huid, kan voor de andere te veel zijn.
Huidbarrière crèmes moeten brandjes blussen
Daarom zie je ook steeds vaker dat retinol wordt gecombineerd met ingrediënten die de huidbarrière ondersteunen — als noodzaak om die balans te bewaren. De opkomst van de huidbarrière beschermende crèmes is er niet niets, nu mensen massaal aan de retinol zitten, gepredikt door social media.
Maar wat is dan een overreactie?
Naast duidelijke signalen zoals roodheid en overgevoeligheid, kan ook een opvallend gladde, bijna glazige huid een teken zijn dat de huid te sterk wordt gestimuleerd — een glans die niet zozeer staat voor gezondheid, maar voor een huid die uit balans raakt.
De huid glanst wel, maar lijkt weinig diepte of veerkracht te hebben — een soort oppervlakkige, licht doorschijnende glans die anders is dan een gezonde, volle glow.
De vraag die echt telt
Misschien moeten we stoppen met vragen of retinol goed of slecht is, en beginnen met een andere vraag: wat heeft jouw huid nodig — en wanneer wordt stimulatie te veel?
Want in een tijd waarin alles draait om activeren, versnellen en optimaliseren, wordt één inzicht steeds belangrijker: dat verbetering niet altijd zit in méér. Maar soms juist in minder.
PS: Beauty vraagt vandaag om visie, niet alleen om productkennis. Vanuit mijn 30+ jaar ervaring in de beautyjournalistiek en als uitgever van BeautyJournaal help ik teams trends, ingrediënten, regelgeving en consumentengedrag strategisch te duiden. Trainingen op maat via info@beautyjournaal.nl
