De afgelopen week was er internationaal opnieuw veel aandacht voor microplastics. Met name The Guardian publiceerde meerdere uitgebreide artikelen over de stand van het wetenschappelijk onderzoek. Ook het Nederlands medisch vakblad Medisch Contact besteedde aandacht aan dezelfde vraag: wat weten we nu eigenlijk over micro- en nanoplastics in het menselijk lichaam? Ik vertel je waar momenteel alle verwarring zit.
Fast read
- Afgelopen week ontstond opnieuw veel aandacht voor microplastics in internationale media, waaronder The Guardian en Nederlands medisch vakblad Medisch Contact.
- De discussie gaat dit keer niet over milieuvervuiling, maar over de wetenschap zelf.
- Onderzoekers verschillen van mening over hoe microplastics in het menselijk lichaam gemeten moeten worden.
- Het is nog onduidelijk wat zulke metingen precies betekenen en of er al een verband met ziekte kan worden gelegd.
- Het onderzoek naar micro- en nanoplastics staat nog in de kinderschoenen.
- De huidige twijfel betekent niet dat plastic onschuldig is, maar wel dat harde conclusies te vroeg zijn.
- Ook de roep om volledig microplastic-vrije cosmetica roept nieuwe vragen op over haalbaarheid, kosten en duurzaamheid.
Ik vind het opvallend is dat het debat deze keer niet vooral ging over milieuvervuiling of consumentengedrag, maar over de wetenschap zelf. De kern van de discussie: onderzoekers zijn het nog niet eens over hoe microplastics gemeten moeten worden, wat die metingen betekenen, en of er al iets zinnigs te zeggen is over een relatie met ziekte. Het geeft een eerlijke, nieuwe wending aan dit complexe probleem, vind ik.
In mijn vorige artikel liet ik zien waarom het microplastic-debat zo verwarrend is. Wetgeving, milieuorganisaties, merken en consumenten gebruiken allemaal hun eigen definities en uitgangspunten. Wat de berichtgeving van afgelopen week laat zien, is dat die verwarring ook binnen de wetenschap bestaat.
Eerst even terug: wat zijn microplastics ook alweer?
Ik leg het je uit: in de volksmond zijn microplastics kleine stukjes plastic. In de wetenschap wordt het onderscheid gemaakt tussen microplastics (meestal groter dan 1 micrometer) en nanoplastics (nog kleiner). Die deeltjes ontstaan doordat plastic uiteenvalt, of worden bewust geproduceerd voor industriële toepassingen.
Dat plastic overal in het milieu voorkomt, staat niet ter discussie. Het zit in water, lucht en voedsel. De vraag waar het nu om draait, is iets anders: komen die deeltjes ook echt in het menselijk lichaam terecht, en zo ja, wat betekent dat?
“Gevonden in het lichaam” klinkt eenvoudiger dan het is
De afgelopen jaren verschenen studies met koppen als: microplastics aangetroffen in bloed, placenta, hersenen of bloedvaten. Die berichten haalden wereldwijd de media, ook grote kranten. Ook ik schreef erover in 2021.
Volgens The Guardian is inmiddels duidelijk geworden dat een deel van die studies wetenschappelijk ter discussie staat. Niet omdat onderzoekers hebben gefraudeerd, maar omdat het meten van microplastics in menselijk weefsel extreem moeilijk is.
Ik zal je het probleem simpel uitleggen. Menselijk weefsel bevat vetten en andere stoffen die tijdens metingen hetzelfde signaal kunnen geven als plastic. Daarnaast is plastic overal: in laboratoria, in meetapparatuur en zelfs in de lucht. Dat maakt het lastig om zeker te weten of wat je meet ook echt microplastic is, en niet iets anders.
Twee soorten onderzoekers, twee verschillende vragen
Volgens The Guardian botsten in dit onderzoek twee werelden.
Aan de ene kant staan analytisch chemici. Dat zijn wetenschappers die gespecialiseerd zijn in het meten van stoffen. Zij werken al decennia met water- en bodemmonsters en zijn extreem streng als het gaat om controlemetingen, vervuiling en herhaalbaarheid. Hun zorg is dat sommige medische studies te weinig van die controles hebben ingebouwd.
Aan de andere kant staan medische onderzoekers. Zij werken met bloed en weefsels en proberen te begrijpen wat er in het lichaam gebeurt. Voor hen is dit een nieuw onderzoeksgebied, zonder vaste meetstandaarden. Volgens The Guardian wijzen zij erop dat onzekerheid onvermijdelijk is in een beginfase van onderzoek.
Wat microplastics ons nog niet vertellen
Beide groepen zeggen iets anders, maar niet het tegenovergestelde. De één zegt: we weten nog niet zeker of we het goed meten. De ander zegt: we moeten ergens beginnen, anders komen we nooit verder.
Wat zegt Medisch Contact
In het Nederlandse medisch vakblad Medisch Contact las ik een artikel over microplastics waarin de zelfde terughoudendheid wordt benadrukt. De blootstelling aan micro- en nanoplastics is aannemelijk, maar dat er nog nauwelijks betrouwbare gegevens zijn over hoeveel deeltjes daadwerkelijk in het lichaam blijven, laat staan wat dat betekent voor de gezondheid.
Belangrijk is het onderscheid dat daar wordt gemaakt tussen blootstelling en ziekte. Ja, je komt in aanraking met plastic, betekent nog niet dat het automatisch ziekte veroorzaakt. Voor die stap is veel meer en beter onderzoek nodig. Artsen krijgen volgens het vakblad steeds vaker vragen van patiënten, maar hebben op dit moment geen medische richtlijnen om op te sturen.
Waarom deze wetenschappelijke twijfel niet vreemd is
Volgens The Guardian is deze fase van twijfel geen uitzondering. Bij eerdere milieuproblemen, zoals roken, pesticiden of CFK’s (drijfgassen in spuitbussen), ontstond eerst discussie over meetmethodes en interpretatie, voordat er consensus kwam.
Wetenschap werkt zelden in één rechte lijn. Nieuwe technieken leveren nieuwe inzichten op, maar ook nieuwe fouten. Door kritiek en discussie worden meetmethodes aangescherpt. Dat proces kost tijd.
Maar dit betekent allemaal niet dat plastic onschuldig is. Het betekent ook niet dat eerdere zorgen onzin waren. Het betekent alleen dat we voorzichtig moeten zijn met harde conclusies zolang de meetlat nog niet vastligt, dat is wat men ons nu wil vertellen, en ik snap dat wel.
De rol van de media: versnellen of verduidelijken?
Opvallend is dat The Guardian in de recente artikelen ook kritisch kijkt naar de rol van de media zelf. Volgens de krant kunnen te stellige koppen onnodige angst veroorzaken. Tegelijk waarschuwen onderzoekers dat slechte of slordige studies juist kunnen worden gebruikt door de plasticsindustrie om echte problemen weg te wuiven.
Te snel roepen dat iets gevaarlijk is, kan dus net zo schadelijk zijn als te snel roepen dat er niets aan de hand is.
Wat weten we nu echt?
Wat we wél weten:
– plasticvervuiling is wereldwijd een groot probleem
– micro- en nanoplastics zijn overal in het milieu aanwezig
– wetenschappers proberen te begrijpen of en hoe die deeltjes het menselijk lichaam binnendringen
Wat we nog niet weten:
– hoe betrouwbaar huidige metingen in menselijk weefsel zijn
– hoeveel deeltjes daadwerkelijk in het lichaam achterblijven
– of er een directe relatie is met specifieke ziekten
Het onderzoek staat, zoals meerdere wetenschappers volgens The Guardian zeggen, nog in de kinderschoenen.
En nu?
Als zelfs wetenschappers nog zoeken naar de juiste manier om microplastics te meten, rijst een logische vraag. Hoe moeten consumenten, artsen en beleidsmakers omgaan met berichten over plastic in het lichaam? Wanneer is voorzichtigheid terecht, en wanneer verandert onzekerheid in speculatie?
Die vraag is voorlopig nog niet beantwoord. En misschien is dat precies de eerlijkste conclusie die we nu kunnen trekken.
Zijn papier en glas het alternatief voor cosmetica?
Op sociale media, met name op Instagram, duikt inmiddels een nieuwe gedachte op die ik heel interessant vind: als we het hebben over clean beauty, zou cosmetica dan niet volledig vrij moeten zijn van microplastics? Het klinkt logisch, maar ik vind dat dat in de praktijk allesbehalve eenvoudig is. Want welke materialen gebruik je dan wel?
Ik zie al dat glas meer gebruikt wordt en een deel van de industrie experimenteert al met speciaal papier waaraan nog heel weinig plastic te pas komt. Dit zijn dure alternatieven en brengt weer andere milieu en productievragen met zich mee. Bovendien is glas zwaarder om te vervoeren, het is breekbaar en vraagt weer om extra beschermende verpakking. Ik heb ook niet graag glas in mijn badkamer, de kans dat je iets laat vallen is altijd aanwezig.
Maar goed, ik vind dat dit hele microplastic-debat duidelijk laat zien hoe complex het is, hoe complex de definitie van schoon en veilig ook is. Ik ben heel benieuwd wat er de komende tien jaar gaat veranderen op dit terrein, in het algemeen, en in het bijzonder voor cosmetica.
